Psikiyatrinin Sınırlarında: Antipsikiyatri Hareketi, Eleştiriler Ve Güncel Yansımalar

Özlem ÇAVUŞ

doi:10.5281/zenodo.18831838

Yazarlar

Özlem ÇAVUŞ Kepez Devlet Hastanesi https://orcid.org/0000-0002-7405-6766

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18831838

Anahtar Kelimeler:

Anti-psikiyatri, Psikiyatrik İlaçlar ve Yan Etkileri, İlaç Endüstrisi ve Etik Tartışmalar

Özet

Bu çalışma, tarihsel süreçte ruhsal hastalıkların algılanış biçimini ve tedavi yaklaşımlarının geçirdiği dönüşümü inceleyerek, 1960’lardan itibaren yükselen anti-psikiyatri hareketinin temel argümanlarını ve bu hareketin günümüze yansımalarını ele almaktadır. Antik çağlarda ruhsal bozukluklar büyüsel ve dini etkenlerle açıklanırken, modern tıp ile birlikte biyolojik ve psikolojik açıklamalar öne çıkmıştır. Ancak zamanla psikiyatrinin toplumsal normlara uymayan bireyleri bastıran bir disipline dönüştüğü yönünde eleştiriler artmıştır. Çalışmanın amacı, psikiyatriye yönelik eleştirileri anlamak, birey hakları temelinde geliştirilen alternatif yaklaşımları tanıtmak ve modern psikiyatrinin etik boyutunu sorgulamaktır. Özellikle Thomas Szasz, Michel Foucault, R.D. Laing ve David Cooper gibi düşünürlerin görüşleriyle şekillenen anti-psikiyatri yaklaşımı, “akıl hastalığı”nın bilimsel değil, toplumsal ve kültürel bir inşa olduğunu savunur. Feminist teori, post-psikiyatri ve kimlik siyaseti gibi modern eleştirel yaklaşımlar ise psikiyatrinin cinsiyetçi, biyomedikal ve ayrımcı yönlerini ifşa ederek daha katılımcı ve insan odaklı modeller önermektedir. Ayrıca çalışmada, psikiyatrik ilaçların kullanımına yönelik eleştiriler detaylı biçimde ele alınmıştır. Antidepresan ve antipsikotiklerin neden olduğu kilo artışı, dermatolojik sorunlar, cinsel işlev bozukluğu, intihar eğilimi gibi ciddi yan etkiler örneklerle açıklanmış; ilaç endüstrisinin akademik araştırmalara müdahalesi, çıkar çatışmaları ve etik dışı uygulamaları somut olaylarla gözler önüne serilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, psikiyatrik bilgi ve uygulamaların nörobiyolojik temeller kadar toplumsal ve kültürel bağlamlar içinde de değerlendirilmesi gerektiğini; tedavi süreçlerinde bireyin onayı, öznelliği ve deneyimlerinin merkeze alınmasının hem etik hem insancıl bir yaklaşım olduğunu vurgulamaktadır.

Referanslar

Akkuş, M. vd. (2013). A Case Report of Sexual Dysfunction Due to Hyperprolactinemia Associated with Increased Dose of Paliperidone Palmitate Injection. Bulletin of Clinical Psychopharmacology,

Bentall, R. P. ve Morrison, A. P. (2002). More Harm Than Good: The Case Against Using Anti-Psychotic Drugs to Prevent Severe Mental Illness. Journal of Mental Health, 11(4): 351–356.

Bluhm, R., Jacobson, A.J. ve Maibom, H.L. (Editörler), (2012). Neurofeminism: Sorunlar at the Intersection of Feminist Theory and Cognitive Science. Londra: Palgrave Macmillan UK. doi: 10.1057 / 9780230368385

Burston, D. (2018). Psychiatry, Anti‐Psychiatry, and Anti‐Anti‐Psychiatry: Rhetoric And Reality. Psychother Politics, 1-9. doi: 10.1002/ppi.1439

Bracken, P. ve Thomas, P. (2005). Postpsychiatry: Mental Health in a Postmodern World. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1093 / med / 9780198526094.001.0001

Cohen, I. ve Sami, T. (Editörler), (2008). Liberatory Psychiatry: Philosophy, Politics and Mental Health. Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017 / CBO9780511543678

Denise, R, (1995). Kadınlar, Delilik ve Tıp. Cambridge: Polity Press.

Double, D. B. (Editör), (2006). Critical Psychiatry: The Limits of Madness. London: Palgrave Macmillan UK. doi: 10.1057 / 9780230599192

Ellıott, C. (2012). Beyaz Önlük ve Siyah Şapka. İstanbul.

Faulkner, A. ve Sarah L. (2000). Yaşam için Stratejiler: Zihinsel Sıkıntıyla Yaşamak için İnsanların Stratejilerine İlişkin Kullanıcı Tarafından Yapılan Araştırma Raporu. Londra: Ruh Sağlığı Vakfı.

Focault, F. (2017). Deliliğin Tarihi. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.

Gençtan, E. (1988). Çağdaş Yaşam ve Normal Dışı Davranışlar. Remzi Kitabevi.

Gergel, T. L. (2012). Tıp ve Birey: Cevap Fenomenoloji mi?. Klinik Uygulamada Değerlendirme Dergisi. 18(5): 1102-1109. doi: 10.1111 / j.1365-2753.2012.01926.x

Cohen, P. (Yön), Kıyametin Mimarisi. İki Film Birden Kuşağı, TRT 2. 1995.

Göktepe, E. (1994). Ülkemizde Psikiyatri Alanındaki Etik Sorunlar. 3P Dergisi Cilt-2 /Eksayı:2, s, 37.

Haklı, A. (1994). Psikiyatri ve Kutsallık. İnsan yayınları.

Iliopoulos, J. (2012). Foucault'nun Güç Kavramı ve Güncel Psikiyatrik Uygulama. Felsefe, Psikiyatri ve Psikoloji. 19(1): 49-58. doi: 10.1353 / ppp.2012.0006

Jones, N. (2012). Antipsychotic Medications, Psychological Side Effects and Treatment Engagement. Issues in Mental Health Nursing, 33: 492–493.

Kozacıoğlu, G. ve Ekberzade, H. (1995). Bireyden Topluma Ruh Sağlığı. Alfa-Bas-Yayınları.

Kristeva, J. (1987). Soleil Noir: Dépression Et Mélancolie. New York: Columbia University Press.

Kristie, D. (2011). Epistemik Şiddeti İzleme, Susturma Uygulamalarını İzleme. Hypatia, 26 (2): 236–257. doi: 10.1111 / j.1527-2001.2011.01177.x

Laining, R. D. (1993). Bölünmüş Benlik. Kabalcı yayınevi, s.16.

Maibom, H. L. (2012). In a Different Voice?. 56–72. doi: 10.1057 / 9780230368385_4

Marilyn, N. S. (2013). Psikiyatri Felsefesinde Irk ve Cinsiyet: Bilim, Görelilik ve Fenomenoloji. 139–158. doi: 10.1093 / oxfordhb / 9780199579563.013.0012

Michel, M. (1965). Delilik ve Medeniyet: Akıl Çağında Delilik Tarihi. Richard Howard (Çev.), New York: Vintage.

Mihanovic, M. vd. (2010). Suicidality and Side Effects of Antidepressants and Antipsychotics. Psychiatria Danubina, 22(1): 79–84.

Moncrieff, J. (2008). Kimyasal Tedavi Efsanesi: Psikiyatrik İlaç Tedavisinin Eleştirisi. Londra: Palgrave Macmillan.

Ortega, F. (2009). Serebral Özne ve Nörolojik Çeşitliliğin Zorluğu. BioSocieties, 4(4): 425–445. doi: 10.1017 / S1745855209990287

Öztürk, O. (1989). Ruh sağlığı ve Bozuklukları. Evrim Bas-Yay-Dağ.

Pedrero, L. A., Rastrollo, M. B. ve Marti, A. (2019). Effects of Antidepressant and Antipsychotic Use on Weight Gain: A Systematic Review. Obesity Management/Etiology And Pathophysiology, 1680-1690. doi: 10.1111/obr.12934

Phillips, J. (Ed.), (2009). Philosophical Perspectives on Technology and Psychiatry. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1093 / med / 9780199207428.001.0001

Phillips, J. (1996). Anahtar Kavramlar: Hermeneutik. Felsefe, Psikiyatri ve Psikoloji 3: 61–9.

Rashed, M. A. (2019). Madness and the Demand for Recognition a Philosophical Inquiry into Identity and Mental Health Activism. New York: Oxford University Press.

Rose, N. (2010). Biyomedikal Çağda Normallik ve Patoloji. Doğa, Toplum ve Çevresel Kriz. Malden, MA: Wiley Blackwell

Rose, N. S., Joelle M. ve Abi-Rached. (2013). Neuro: The New Brain Sciences and the Management of the Mind. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Russo, J. ve Angela S. (2016). Bir Gül Bahçesi Zorlu Psikiyatri Arayışı, Çılgın Çalışmaları Teşvik Etmek. Wyastone Leys, Birleşik Krallık: PCCS Books.

Sanati, A. ve Michalis K. (2015). Sanrıların Değerlendirilmesinde Epistemik Adaletsizlik. Klinik Uygulamada Değerlendirme Dergisi, 21 (3): 479-485. doi: 10.1111 / jep.12347

Sayar, K. ve Türkçapar, H. (1992). Antipsikiyatri. Ağaç Yayınları.

Şılar, O. (1995). Nörotik Ve Psikotiklerde Hastane Yaşamının Algılanması. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Fakültesi, Psikoloji Bölümü.

Trollor, J. N., Chen, X. ve Sachdev, P. S. (2009). Neuroleptic Malignant Syndrome Associated with Atypical Antipsychotic Drugs. CNS Drugs, 23(6): 477-492.

Whitaker, R. ve Lisa, C. (2015). Etki Altındaki Psikiyatri: Kurumsal Yolsuzluk, Sosyal Yaralanma ve Reform Reçeteleri. New York, NY: Palgrave Macmillan.

Yücel, A., Karakuş, G. ve Günaştı, S. (2008). Psikotrop İlaçların Dermatolojik Yan Etkileri ve Tedavi Yaklaşımları. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 18(3): 235-244.

Zeiler, K. ve Lisa F. K. (Editörler), (2014). Feminist Phenomenology and Medicine. Albany, NY: SUNY Press.

Elektronik Kaynakça

https://norobilim.com/anti-psikiyatri-romantik-bir-yanilsama-ya-da-psikiyatrinin-vicdani/

CNN, (2016). https://edition.cnn.com/2016/12/14/health/risperdal-lawsuit/index.html